Kroz vijekove na raskršću puteva od sjevera ka jugu, sa istoka prema zapadu, neizbježna prolaznicima, trgovcima, putnicima, a danas sve više izazov turistima i dobronamjernicima, Foča je od srednjovjekovne varoši postala lijep grad.
U ljetopisu popa Dukljanina područje Drine u gornjem toku pominje se prvi put sredinom XII vijeka, međutim, sačuvani predmeti materijalne kulture govore da je Gornje podrinje bilo naseljeno i u praistorijsko doba. Prvi pisani tragovi o imenu grada na ušću Ćehotine u Drinu datiraju iz 1368. godine u Dubrovačkom arhivu.Smještena na karavanskom putu Dubrovnik-Carigrad u srednjem vijeku Foča je bila značajan trgovačko- zanatski centar. Prepoznatljiva po trgovini i zanatima Foča ima i svoju turističku tradiciju. Prvi turisti stranci spuštali su se splavovima niz Drinu još davne 1923, kajak-sport organizovan je 1931, a 70-tih godina Tjentište (NPS) posjećivalo je od 100 do 200 000 posjetilaca.
„Za turiste je Foča zgodna polazna tačka u krajeve divlje romantike na gornjoj Drini: u Sutjesku, Zelengoru, na planine Volujak, Maglić i Ljubišnju“ napisao je Dragutin J. Deroko u monografiji „ Drina“.
Ime opštine
O imenu našeg grada podatke možemo naći u mnogim srednjovjekovnim izvorima. Prvi put se pominje pod nazivom "VIA-DRINA" - "VIA CHOCE" u dubrovačkim arhivskim izvorima (o čemu govore mnogi istoričari - istraživači).
Prvi pisani izvori govore o sličnosti (današnjeg) naziva grada - HOTCA - HOTCHA (dubrovački arhiv 1368 - 1369) što možemo potkrijepiti izvorom o trgovcu Nikoli Prodanoviću, koga Dubrovčani nazivaju Hočaninom "sa Drine" (raniji naziv). Taj naziv se proteže u izvorima čak i do 1542 godine što dokazuje pismo Hasanbalije Nazora koje on upućuje Dubrovčanima. Riječ Hotča-Hoča je slovenskog porijekla što se vidi iz mnogih izvora, a tu imamo i primjer u djelu autora Alije Bejtića-Povijest i umjetnost Foče na Drini, gdje objašnjava etimologiju riječi, kada kaže, da je Hoča stariji oblik pisanja i izgovor Hotča nastalo od vlastitog imena Hotko (korijen od glagola hotjeti), odnosno od ženskog roda prisvojnog pridjeva, čiji je jedan oblik glasio Hotkija (vas, luka, njiva, naselje i sl.), pa je po glasovnim zakonima (KJ) dalo (Č), a i otpala sama imenica. Takvo porijeklo imena jasno podupiru i imena drugih naših naselja - po sličnosti. Pitanje kako je "H" prešlo u "F" - jedan je od izvora koje ćemo ostaviti lingvistima.
U kasnijim izvorima, ne zna se istorijski tačno od kada grad nosi naziv (ime) Foča. Ovaj naziv ostao je u upotrebi kroz doba turske, austro-ugarske vladavine, Kraljevine Jugoslavije i SFRJ, sve do 1993 godine.
Kulturno-istorijsko naslijeđe
- Sat kula je simbol grada na ušću Ćehotine u Drinu. Sagrađena je 1758.god od kamena u obliku četvrtaste prizme i visoka je oko 20 metara. Zadužbina je Mehmed-paše Kukavice. U nju je ugrađen najstariji spomen-sat iz 1493. godine kao poklon grada Dubrovnika trgovačkom centru Foči.
- Hram Svetog Nikole sagrađen je 1857.godine. Značajni radovi na rekonstrukciji su izvršeni od 1973. do 1975.godine, nakon čega je čin osveštavanja obavio mitropolit Vladislav 23.oktobra 1978. godine.
- Hram Uspenja Presvete Bogorodice na Luću sagrađen je 1834. godine nadomak Tjentišta. Legenda kaže da je ovu crkvu na dar sagradio Mehmed-paša Kukavica da bi ispunio želju svojoj majci. Pored same crkve i danas postoje ostaci temelja nekadašnjeg konaka. Crkva je jednobrodna, pokrivena je šindrom, a pod je kameni.
- Crkva Svetog Nikole u Rijeci Čelebićkog sagrađena je 1834. godine i pokrivena šindrom,a zidovi su joj kameni. Zanimljivo je to što je crkva ukopana u zemlju oko pola metra. U crkvi postoji ikona Svetog Georgija koji je 1641. uradio Georgije Mitrofanović. Ta ikona je bila na izložbi u Parizu i Sarajevu.
- Crkva Svetog proroka Ilije u Miljevini sagrađena je 1939.godine, a zvonik podignut 1980. Hram je pokriven bakrom i urađena je spoljna fasada 1990. Pod u hramu urađen je mermernim pločama.
- U mjestu Okolišta nedaleko od Foče 1938. godine sagrađena je crkva posvećena Svetom caru Konstantinu i carici Jeleni. Novi zvonik za crkvu podignut je 1982.godine.
- Na mjestu Ćelije u Ustikolini na starim temeljima crkve sagrađena je 1936.godine crkva posvećena Svetoj Trojici,a temelji crkve su osvećeni 1. juna iste godine. Posebno je zanimljivo istaći da je zvono izliveno u Jagodini za tu crkvu poklonio Nikola Guberina, otac poznatog advokata Veljka Guberine. U toku II svjetskog rata crkva je bila porušena a 1956. je obnovljena.
- Gradnja Crkve u Jabuci (Modro Polje) početa je 1936.godine, a ukrovljena je u jesen naredne godine. Završena je i osvećena 2. juna 1938.godine. Hram je značajno obnovljen i 1990.,da bi nakon rušenja u proteklom ratu bio obnovljen (sagrađen novi) 2005.godine.
- Atik Ali-pašina džamija nazvana i Musluk džamija (1546 god) koja se nalazi u naselju Donje polje obnovljena je 2006. godine.
Muzej u Foči datira od 1956. godine i ima četiri postavke: iz NOB-a, Spomen-sobu, Foča u prošlosti i etnografsku postavku.
Fočanska biblioteka je jedna od osam matičnih biblioteka u RS. Raspolaže sa fondom od 62000 naslova.
